السيد الطباطبائي ( مترجم : همداني )
4
تفسير الميزان ( فارسي )
بناى عمل كردن داريد ( 184 ) . و آن ايام كوتاه ماه رمضان است كه قرآن در آن نازل شده تا هدايت مردم و بياناتى از هدايت و جدا سازنده حق از باطل باشد پس هر كس اين ماه را درك كرد بايد روزهاش بگيرد و هر كس مريض و يا مسافر باشد بجاى آن چند روزى از ماههاى ديگر بگيرد خدا براى شما آسانى و سهولت را خواسته و دشوارى نخواسته و منظور اينست كه عده سى روزه ماه را تكميل كرده باشيد و خدا را در برابر اينكه هدايتتان كرد تكبير گفته و شايد شكرگزارى كرده باشيد ( 185 ) . بيان آيات سياق اين سه آيه دلالت دارد بر اينكه : اولا هر سه با هم نازل شدهاند ، براى اينكه ظرف ( ايام ) در ابتداى آيه دوم متعلق به كلمه ( صيام ) در آيه اول است و جمله * ( ( شَهْرُ رَمَضانَ ) ) * در آيه سوم يا خبر است براى مبتدايى حذف شده كه عبارت است از ضميرى كه به كلمه ( اياما ) بر مىگردد ، و تقدير جمله ( هى شهر رمضان ) است و يا مبتدايى است براى خبرى كه حذف شده و تقديرش « شهر رمضان هو الذى كتب عليكم صيامه » است و يا بدل از كلمه صيام در جمله * ( ( كُتِبَ عَلَيْكُمُ الصِّيامُ ) ) * در آيه اول است ، و به هر تقدير جمله * ( ( شَهْرُ رَمَضانَ ) ) * بيان و توضيحى است براى روشن كردن جمله * ( ( أَيَّاماً مَعْدُوداتٍ ) ) * ايام معدوده اى كه روزه در آنها واجب شده . پس به دليلى كه ذكر شد آيات سه گانه مورد بحث به هم متصل ، و نظير كلام واحدى است كه يك غرض را دربر دارد ، و آن غرض عبارت است از بيان وجوب روزه ماه رمضان . و ثانيا دلالت دارد بر اينكه قسمتى از گفتار اين سه آيه به منزله توطئه و زمينه چينى براى قسمت ديگر آن است ، يعنى دو آيه اول به منزله مقدمه است براى آيه سوم ، چون در آيه سوم تكليفى واجب مىشود كه صاحب كلام ، اطمينان ندارد از اينكه شنونده از اطاعت آن سرپيچى نكند ، براى اينكه تكليف نامبرده تكليفى است كه بالطبع براى مخاطب ، شاق و سنگين است ، و به اين منظور ، دو آيه اول از جملاتى تركيب شده كه هيچ يك از آنها از هدايت ذهن مخاطب به تشريع روزه رمضان خالى نيست ، بلكه در همه آنها به تدريج ذهن شنونده را به سوى آن توجه مىدهد ، و به اين وسيله استيحاش و اضطراب ذهن او را از بين مىبرد ، و در نتيجه علاقمند به روزه مىكند ، تا با اشاره به تخفيف و تسهيلى كه در تشريع اين حكم رعايت شده ، و نيز با ذكر فوائد و خير دنيوى و اخروى كه در آن است ، حدت و شدت دلخواهى و استكبار او را بشكند . و به همين جهت بعد از آنكه در جمله : * ( « يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا كُتِبَ عَلَيْكُمُ الصِّيامُ » ) * ، مساله وجوب روزه بر مسلمانان را خاطرنشان كرد ، بلافاصله فرمود : * ( « كَما كُتِبَ عَلَى الَّذِينَ مِنْ قَبْلِكُمْ » ) * و فهمانيد كه شما مسلمانان نبايد از تشريع روزه وحشت كنيد ، و آن را گران بشماريد ، چون اين